ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟΝΟΗΤΟ ΟΤΙ Η ΣΙΩΠΗ ΠΕΡΙΕΧΕΙ ΚΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ (29)

 (…το πεπρωμένο χρειάζεται τους ανθρώπους για να σκεπάσει τις τρύπες του… - 10)

Βλέποντας ένα φως ν’ ανάβει ξαφνικά

σε μιαν από τις αποθήκες του χρόνου,

ένας κατώτερος εκπαιδευτικός επιδεικνύει μια ταυτότητα ποιητή

εξαπατώντας το νυχτοφύλακα,

και απ’ ό,τι ανακαλύπτει εκεί αποκομίζει το πιο συγκλονιστικό

επιφυλάσσοντας για τον εαυτό του τη μερίδα του λέοντος   (3)

 

Έτσι καθώς ο κατήφορος οδηγεί σταθερά στο βυθό

υπάρχουν μικροί απροσδόκητοι λόφοι,

ασήμαντα υψώματα που καθώς τα περνάς

αισθάνεσαι για μια στιγμή πως ανεβαίνεις   (4)

 

 

Είναι η ανεξιχνίαστη ιδιότητα των παραθύρων

να δείχνουν κάτι περισσότερο απ’ ό,τι θα μπορούσε να μας επαρκεί

που κάνει τα παράθυρα απαραίτητα.

Άνθρωποι που μπορούν να ζήσουν χωρίς αυτό το περισσότερο

την παρουσία τους δεν την έχουν καν αντιληφθεί   (7)

 

Η σιωπή είναι ένα κρηπίδωμα πάνω στο οποίο στηρίζεται

κατά ένα μεγάλο μέρος η λειτουργία των αισθημάτων.

Ο λόγος   επιθυμώντας να φτάσει ως το κέντρο της ψυχής

αναζητεί απεγνωσμένα κάποιο άνοιγμα,

απ’ όπου βέβαια είναι αδύνατο να μπει

εξαιτίας της σωματικής κατασκευής του   (11)

 

Ο Ποιητής πιστεύοντας ξαφνικά πως νιώθει κάποια πίεση εσωτερική,

όμοια μ’ εκείνη χάρη στην οποία είχε κατορθώσει

να εκφραστεί σε προηγούμενες περιπτώσεις,

κάθεται στο γραφείο του περιμένοντας την επίσκεψη της Μούσας.

Μην ακούοντας ήχο βημάτων στα σκαλοπάτια

αντιλαμβάνεται ότι δεν ήταν παρά μία

από τις συνήθεις ψευδαισθήσεις του

και επιστρέφει μελαγχολικός στις καθημερινές του ενασχολήσεις   (17)

 

Είναι φανερό ότι κάθε χρώμα δεν μπορεί να νοηθεί

παρά μόνο σε στενή συνάρτηση με το μαύρο!..  (18)

 

Μια γυναίκα στην ακμή της ηλικίας της,  

με υπέροχο σώμα και πνεύμα αντισυμβατικό,  

γεννάει στην ψυχή ενός γηραιού άνδρα μια σφοδρή επιθυμία,  

η οποία,  εξαιτίας των αυστηρών προδιαγραφών του χρόνου,

μη μπορώντας να ικανοποιηθεί,  

διοχετεύεται ακέραια στο βλέμμα του και στη φωνή του

προσδίδοντάς τους μιαν ασυνήθιστη, σχεδόν υπέργεια ομορφιά.  (19)

 

Ο Ποιητής τρέφεται με χώμα, σάρκες και οστά,

και απομακρύνεται συχνά από το σώμα του δίχως ιδιαίτερο λόγο.

Η αναγκαιότητα αυτής της πράξεως πιθανόν να υπαγορεύεται

κατά ένα μεγάλο μέρος από την επιθυμία της επανόδου.  (26)

 

Ποίηση – ή καλύτερα, η αναίρεση του μηδενός –

είναι μια σκοτεινή λειτουργία του φωτός,

που συντελείται βαθύτερα από κάθε τι στο αίμα.

Άνθρωποι που δεν διακρίνονται από αυτή τη δωρεά

διαθέτουν τον ελεύθερο χρόνο τους και τεράστια ποσά

προσπαθώντας να την αναπληρώσουν με άλλα μέσα.  (30)

 

Θα ήταν περίεργο αν τελικά από τα μύρια ανόητα της ζωής 

δεν προέκυπτε, κάποιες στιγμές,

ένα απροσδόκητο αίσθημα αρμονίας,

το οποίο, αν παραβλέψει κανείς τις συνθήκες της δημιουργίας του,

δεν διαφέρει σχεδόν σε τίποτα από το θείο.   (34)

 

Ο Ποιητής έχοντας επιτύχει ν’ απαλλαγεί από την επιθυμία τ’ ουρανού

ανακαλύπτει ότι αποστρέφεται

και τις ακραίες περιπτώσεις των επιγείων   (36)

 

Πολύ συχνά, ιδίως σε κάποιες περιπτώσεις του έρωτα,

το σβήσιμο του πάθους,

έχει συνέπειες ανάλογες μ’ εκείνες των υγρών,

τα οποία όταν ψύχονται καταλαμβάνουν χώρο

αισθητά μεγαλύτερο απ’ ό,τι στην κατάσταση της τήξεως.  (40)

 

 

Κι άλλοι στοχασμοί περί ποίησης κι άλλων δαιμονίων

από το ΔΟΚΙΜΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ του Νάσου Βαγενά, ΚΕΔΡΟΣ 1982

Η σε παρένθεση αρίθμηση   είναι σχετική με τη σειρά των στοχασμών στις σελίδες της συλλογής

 

 

Ο ΛΑΒΥΡΙΝΘΟΣ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ

(δοκίμιο Νάσου Βαγενά για την ποίηση, Κέδρος 1982)

Παρά το υπέροχο δέρμα της μελαχρινής που κοιμάται σχεδόν αμέριμνα ολόγυμνη στο πλευρό μας, ό,τι μετράει είναι το σώμα μιας ουράνιας ξανθής που περιφέρεται με ηδυπάθεια στους κοιτώνες της φαντασίας μας.

Αγνόησέ την ξαφνικά και θα δεις το όλο σύστημα να καταρρέει. (1)

 

Η ανυπαρξία αυτής της θύρας είναι πιο υπαρκτή από το άνοιγμά της.

Πέρνα την και θα βρεθείς στο ίδιο μέρος που πατάς.

Απόδειξη ότι αν και βρίσκεται πάντοτε ορθάνοιχτη

δεν αισθάνεσαι την ανάγκη της μετακινήσεως.   (2)

 

 

Όλα όσα φαίνονται αδιάσειστα

– μια απόδειξη, ένας ανδριάντας, ένα περίλαμπρο μέγαρο, ο βράχος του  Γιβραλτάρ, ακόμη το συμπαγές γαλάζιο πάνω απ’ το κεφάλι μας –

προϋποθέτουν μια στάση αμφίβολη ή ελαστική, η οποία, λαμβανομένων υπόψιν των γεγονότων, είναι η πλέον κατάλληλη για την περίπτωση.  (5)

 

Ακριβώς τη στιγμή που το θεσπέσιο σώμα της περνούσε με έκδηλη χαρά από την εφηβική ηλικία στη γυναικεία, το κοπάδι των περιστεριών  που σκεπάζουν το στήθος της σηκώθηκε ξαφνικά αποκαλύπτοντας απέραντες παρθένες περιοχές, κατάλληλες για κάθε είδους καλλιέργεια.  (6)

 

Έχοντας με θλίψη αντιληφθεί ότι η ομορφιά της αγαπημένης του έχει φτάσει στον ύψιστο βαθμό πέρα από  το οποίο αρχίζει η κατιούσα, ένας νεαρός αγωνιστής προσπαθεί να παρηγορηθεί με την ιδέα ότι η επανάσταση είναι ζήτημα χρόνου.  (8)

 

Αυτό που κυκλοφορεί αθόρυβα στους σκοτεινούς διαδρόμους της μνήμης ανακατεύεται αναπόφευκτα με το πλήθος των επιθυμιών που συνωστίζονται απεγνωσμένα στις εξόδους των ματιών. Έτσι ώστε με την παραμικρότερη κίνηση των βλεφάρων να προβάλλονται στα υγρά τοιχώματα της ψυχής εκείνες οι ακατανόητες έγχρωμες εικόνες, τις οποίες από έλλειψη άλλου καταλληλότερου όρου ονομάζουμε προϊόντα της φαντασίας μας.  (9)

 

Ένας άνθρωπος γνωστός για την ευαισθησία του, ένα πρόσωπο με μεγάλη εκτίμηση στον κόσμο της μουσικής, βρίσκεται ξαφνικά κρεμασμένος από το κλαδί μιας αμυγδαλιάς στο οποίο έχει χτίσει τη φωλιά του ένα ζευγάρι καναρίνια.

Ο ποιητής βρίσκει τρόπο να τα περιγράψει όλα αυτά χωρίς να παρασύρεται από τους συσχετισμούς στους οποίους αναπόφευκτα οδηγούν αυτού του είδους οι συντυχίες   (12)

 

Η χρησιμότητα του καθρέφτη είναι αναμφισβήτητη, αρκεί μόνο να μη λησμονεί κανείς ότι το είδωλο είναι η ανάποδη αντανάκλαση του εικονιζομένου.   (13)

 

Αναποδογυρίζοντας το βάζο μιας αιώνιας αλήθειας ανακάλυψε πως όχι μόνο μπορούσε να σταθεί όρθιο αλλά και ότι σε τούτη την καινούργια απροσδόκητη θέση, τα λουλούδια διατηρούσαν πολύ περισσότερο το χρώμα τους.   (14)

 

Πολύ συχνά η συνάντηση δυο ψυχών προϋποθέτει μια συγκυρία που συνήθως μένει απραγματοποίητη π.χ. ένας νεαρός που περιμένει ν’ αγοράσει εισιτήριο για τις παραστάσεις ενός ξένου θιάσου, κοιτάζει με σημασία μια καλοφτιαγμένη ξανθιά που έχει σχεδόν φτάσει στη θυρίδα του ταμείου. Ο νέος συλλογίζεται πως ίσως θα μπορούσαν να καθίσουν μαζί, αν οι δύο μεσήλικες που παρεμβάλλονται ανακάλυπταν ξαφνικά πως το έργο σε τελευταία ανάλυση δεν είναι από εκείνα που θα μπορούσαν να τους ενδιαφέρουν.   (15)

 

Σε τελευταία ανάλυση  – πρόσθεσε ο σοφός - οι νόμοι του σύμπαντος παραμένουν αμετάβλητοι,

Ο ουρανός κατά βάθος δεν είναι ουρανός.

Ο ήλιος κατά βάθος δεν είναι ήλιος.

Υπάρχει ένα γουρούνι σε κάθε πιάτο με χοιρινό όσο καλά και να το ’χεις ψήσει.  (16)

 

 

ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΙ ΙΔΙΟΙ ΤΟ ΚΕΡΙ ΠΟΥ ΑΝΑΒΟΥΜΕ ΣΤΗΝ ΑΓΩΝΙΑ ΜΑΣ (20)

Έχοντας κατά λάθος πέσει στο νερό ένας άνθρωπος που ως λίγο πριν περπατούσε επηρμένος ανακαλύπτει ότι η πτώση έχει και την αστεία της πλευρά και λύνεται μαζί με τους άλλους στα γέλια.   (21)

 

Σε αντίθεση με τα ευρέως λεγόμενα για την έκλυση των ηθών η αγνότητα σ’ αυτή την πόλη έχει υπερβεί τα ιδεώδη όρια.

Ως εκ τούτου η ικανοποίηση και των βασικότερων επιθυμιών προϋποθέτει μια διαδικασία τόσο περίπλοκη και δαπανηρή, ώστε η αποφυγή της ν’ αποτελεί τη μόνη αληθινή απόλαυση.  (22)

 

Εξαιρετικά συμπαγής όπως ο ογκώδης βράχος που υψώνεται κάθετα μέσα από το νερό στην έξοδο της πόλεως, όπου η επικίνδυνη στροφή η οποία κατά καιρούς έχει γίνει θλιβερός πρόξενος τόσων δυστυχημάτων, ο εσωτερικός κόσμος του ποιητή βλέπει την ανθρωπότητα να περνάει ανύποπτη με ιλιγγιώδη ταχύτητα από μπροστά του.   (23)

 

Τα χέρια που κρατούν τα κλειδιά της ψυχής μας είναι συνήθως πιο ψυχρά από τα χέρια ενός κακοποιού. Συχνά ομολογούν πως κάπου τα ’χουν ξεχάσει, όμως αν επιμείνεις στο τέλος πάντα τα βρίσκουν σε κάποια σκοτεινή κρύπτη του κορμιού.   (24)

 

Ένας άνθρωπος με δεμένο κεφάλι, ένας άνθρωπος με ξεφλουδισμένα μάγουλα και χείλια στεγνά, προχωρεί ολομόναχος σε μιαν έρημο από την οποία, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, απουσιάζουν εντελώς οι αντικατοπτρισμοί.

Ο άνθρωπος, που δεν διακρίνεται ιδιαίτερα για τη φαντασία του, συνεχίζει υπομονετικά την πορεία του προσπαθώντας πίσω από τούτη την έλλειψη ν’ ανιχνεύσει τους συνήθεις σε τέτοιες περιπτώσεις συμβολισμούς.   (25)

 

 

Βλέποντας ένα πούπουλο να κατεβαίνει από τον ουρανό ένας μέτριος διανοητής συλλογίζεται αναπόφευκτα την πτώση ενός πουλιού, ενώ ένας εξαιρετικά ευαίσθητος μια συνεχή κι εναγώνια ανύψωση δίχως τέλος.  (27)

 

Υπάρχουν ανθρώπινες επιθυμίες που είναι αδύνατον να μην ικανοποιηθούν. 

Μια μεσόκοπη και κατά τα φαινόμενα εξαιρετικά εύπορη γυναίκα, καθισμένη στο αναπαυτικότερο κάθισμα μιας αίθουσας αναμονής, περιεργάζεται με προσοχή έναν νεαρό άνδρα που πρόκειται σύντομα να γίνει ο καινούριος εραστής της.

Ο άνδρας, που αισθάνεται στα χέρια του το βλέμμα της, προσπαθεί ν’ απαλλαγεί από τη θέρμη του προσποιούμενος ότι αναζητεί σ’ έναν εξαθλιωμένο χαρτοφύλακα κάτι πολύ σημαντικό που μόλις έχει θυμηθεί.  (28)

 

 

Ψηλαφώντας στο σκοτάδι με το χέρι παγωμένο ατέλειωτα τοιχώματα υγρά για κάποιο φως στο βάθος της σήραγγας, εκείνο που ως λίγο πριν αποτελούσε μιαν απλή υποψία μεταβάλλεται βαθμηδόν σε ακλόνητη βεβαιότητα, και η έλλειψη άλλων αξιόλογων ενασχολήσεων, που θα μπορούσαν να εκληφθούν ως ένα είδος εναλλακτικής λύσεως, οδηγεί σε μια θεώρηση του κόσμου από την οποία απουσιάζει εντελώς η προοπτική.  (31)

 

ΤΟ ΚΑΘΕ ΤΙ ΚΙΝΕΙΤΑΙ ΠΡΟΣ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ. ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΤΑΚΙΝΕΙΤΑΙ ΣΥΝΕΧΩΣ (32)

Ένας θάνατος μπορεί να γίνει με τα πιο απίθανα υλικά.

Ένα κομμένο καλώδιο.  Μια επανάσταση.   Το φτερό ενός φορτηγού.

Τα δάχτυλα μιας δαχτυλογράφου.

Ακόμη με το βρεγμένο σπίρτο της μοναξιάς.

Ο θάνατος του Μότσαρτ π.χ.

Οι φλόγες που ανέβηκαν στην πλάτη του ίσως να κατευθύνονται προς τα εδώ βοηθούντος του ανέμου.   (33)

 

 

Δεν είναι τόσο οι γοφοί αυτής της ημίγυμνης ξανθιάς ούτε τα ακατάστατα κρεβάτια στις προθήκες του σινεμά που συντηρούν το καινούργιο αυτοκίνητο του ιδιοκτήτη.

Τους γοφούς θα μπορούσε να τους δει και μ’ άλλο τρόπο, μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις και να τους απολαύσει κανείς.

Είναι κυρίως η σιωπή με την οποία ο πρωταγωνιστής ανάβει το τσιγάρο του στη σκηνή του μπαρ, έπειτα από την ατυχή στιγμή της εκμυστηρεύσεως.   (35)

 

Στις πόρτες της Αθήνας υπάρχουν κουδούνια που συχνά χτυπώ. Υπάρχουν ντιβάνια με βαθιά μαξιλάρια.. Όπου συχνά βουλιάζω μιλώντας για τη ζωή. Ακούγοντας αδιάφορα τις απόψεις των άλλων.  (37)

 

Δεν υπάρχει τίποτε που το νυσταλέο ερπετό του χρόνου να μην μπορεί να επινοήσει.

Κάποτε αγγίζει με τη γλώσσα του τον ουρανό, κάποτε γλιστράει αόρατο πάνω από τα σώματα δύο εραστών αφήνοντας ίχνη που πολύ σύντομα αποδεικνύονται ανεξίτηλα.   (38)

 

Είναι σημείο των καιρών ότι τα πιο φρέσκα λαχανικά μπαίνουν κυρίως από την πίσω πόρτα της φαντασίας.  (39

 

Ζεστή γυναίκα απροσδιόριστη τούτης της βραδιάς είσαι η Ελένη του Τυνδάρεω ή καλύτερα η Αριάδνη με την κλωστή ή και τι δεν είσαι.

Μέσα απ’ το σκοτεινό λαβύρινθο της μοναξιάς ο ευτραφής μινώταυρος θα εκδιωχθεί και οι πρησμένο αδένες της σιωπής θ’ ανακουφιστούν ως εκ τούτου.   (42)

 

Τα φύλλα πέφτουν περισσότερο από τον αέρα παρά από έλλειψη πράσινου.

Όμως ο αέρας είναι από κάθε άποψη λυτρωτικός.

Σφηνωμένος ασφυκτικά ανάμεσα στα τριχωτά σκέλη αυτού του παράδοξου, ένας πρακτικός φιλόσοφος προσπαθεί να ελευθερωθεί με το άγγιγμα ενός εξαίσιου γυναικείου στήθους.   (43)

 

Έχοντας κατορθώσει να θεωρηθεί ότι έχει απομακρυνθεί πέρα από τα εν γένει γνωστά και καθιερωμένα, η κατάσταση που επικρατεί παύει να φαίνεται στατική επιδεικνύοντας μια κινητικότητα, η οποία, λόγω ακριβώς της προηγούμενης απουσίας της, γίνεται αισθητή ως ένα βήμα προς τα εμπρός.   (44)

 

Το άσπρο και το μαύρο αν και θεωρούνται αντίθετα είναι στην πραγματικότητα ελαττωματικές καταστάσεις του φωτός οφειλόμενες σε πλημμελή λειτουργία του.

Έπειτα από μια μακρά περίοδο παρατηρήσεων ο ευσυνείδητος ποιητής ανακαλύπτει ότι ανάμεσά τους δεν υπάρχει καμία διαφορά και στρέφει την προσοχή του προς σπουδαιότερα ζητήματα.   (45)

 

Ό,τι υπάρχει υπάρχει σωστά, ακόμα και οι γαζέλες έχουν νόημα. Η γη γυρίζει με καυτούς ιμάντες και στη Λετονία (ή μήπως στη Λιθουανία;) τρώνε τριαντάφυλλα και μέλι για πρωινό. Σκέψου τα δάση. Τα σώματα είναι δένδρα και μέσα από τα άσπρα φύλλα η νύχτα τρυφερή και αθέατη κόβει τους ώριμους καρπούς. Ας αγαπήσουμε ό,τι πρέπει ν’ αγαπήσουμε. Λ.χ.τη γκρίζα σιγανή βροχή. Ή το λαιμό μιας γυναίκας. (Δε θυμάμαι ποιος το είπε: «ο έρωτας είναι μια πόρτα δίχως πόμολο». Με άλλα λόγια: μας λούζει ένα δυνατό γαλάζιο φως από σβησμένα άστρα).  Ας κολυμπήσουμε χωρίς βατραχοπέδιλα στην αρυτίδωτη σιωπή. Ας πλανηθούμε στις πιο απόμακρες ανεμώνες. Αλλά κυρίως: ας επιστρέψουμε όπως πρέπει να επιστρέφουμε. Θριαμβευτές. Κορνάροντας δαιμονισμένα.

Δευτέρα, 13 Απριλίου 2026